Katechetyka

obowiązkowe

w sali

Przedmiot stanowi syntetyczne wprowadzenie w podstawy wiary Kościoła Prawosławnego w oparciu o nicejsko-konstantynopolitański Symbol Wiary. Zajęcia koncentrują się na kolejnych artykułach Credo jako normatywnym wyrazie doktryny Kościoła, podkreślając ich biblijne oraz patrystyczne podstawy.

W toku wykładu omawiane są kluczowe prawdy wiary, obejmujące naukę o Trójcy Świętej, o Jezusie Chrystusie jako prawdziwym Bogu i prawdziwym Człowieku, o zbawczym dziele Wcielenia i Zmartwychwstania, a także zagadnienia z zakresu sakramentologii, eklezjologii i eschatologii. Szczególny nacisk położony jest na ciągłość Tradycji Kościoła oraz na interpretację Symbolu Wiary w świetle nauczania Ojców Kościoła.

Celem przedmiotu jest ukształtowanie spójnego, teologicznego rozumienia prawd wiary oraz przygotowywanie studentów do ich kompetentnego i odpowiedzialnego przekazywania innym w pracy katechetycznej, duszpasterskiej i edukacyjnej.

1. Prawosławne rozumienie pojęcia „katechizm”

a) Znaczenie terminu „katechizm” w tradycji Kościoła

b) Pojęcie teologii jako refleksji nad Objawieniem Bożym

c) Definicja i istota wiary w ujęciu biblijnym i patrystycznym

d) Rola rozumu w poznawaniu Boga oraz relacja między wiarą a rozumem

2. Istota Objawienia Bożego

a) Dwie drogi poznania Boga: poznanie naturalne i poznanie nadnaturalne

b) Objawienie Boże a Pismo Święte i Tradycja Święta

c) Jezus Chrystus jako pełnia Objawienia Boga

d) Kościół jako strażnik, interpretator i przekaziciel Objawienia Bożego

e) Wprowadzenie do Symbolu Wiary jako normatywnego wyrazu doktryny Kościoła

3. Pierwszy artykuł Symbolu Wiary (cz. I)

a) Wyznanie wiary w Jednego Boga Stwórcę

b) Nauczanie o Istocie Boga

c) Apofatyczne i katafatyczne atrybuty Boga

d) Antropomorfizmy w Piśmie Świętym i ich znaczenie

e) Dogmat o Trójcy Świętej

4. Pierwszy artykuł Symbolu Wiary (cz.2)

a) Dogmatyczne terminy teologiczno-filozoficzne

b) Cechy hipostatyczne Osób Trójcy Świętej

c) Bóg jako Stwórca świata

d) Nauczanie Kościoła o świecie anielskim

5. Drugi artykuł Symbolu Wiary

a) Teologiczne i biblijne podstawy tytułu „Chrystus” w odniesieniu do Jezusa z Nazaretu

b) Jezus Chrystus jako prawdziwy Syn Boży

c) Nauczanie o odwiecznym rodzeniu się Syna Bożego

d) Znaczenie tytułu „Pan” (Κύριος) w odniesieniu do Jezusa Chrystusa

e) Nauczanie o współistotności Osób Trójcy Świętej

6. Trzeci artykuł Symbolu Wiary

a) Upadek prarodziców i jego konsekwencje dla człowieka

b) Jezus Chrystus jako prawdziwy Człowiek

c) Zjednoczenie w Chrystusie dwóch natur

d) Mariologia w perspektywie chrystologicznej

7. Czwarty artykuł Symbolu Wiary

a) Dokonanie się zbawienia człowieka przez Jezusa Chrystusa

b) Ofiara Krzyżowa jako centralne wydarzenie Odkupienia

c) Teologiczne znaczenie cierpienia Jezusa Chrystusa

d) Eklezjalne i sakramentalne uczestnictwo człowieka w zbawczych owocach Ofiary Chrystusa

8. Piąty artykuł Symbolu Wiary

a) Zstąpienie Jezusa Chrystusa do Otchłani

b) Świadectwo Pisma Świętego o Zmartwychwstaniu Jezusa Chrystusa

c) Znaczenie Zmartwychwstania Pańskiego w Akcie Zbawczym człowieka

d) Proroctwa Starego Testamentu zapowiadające Zmartwychwstanie Syna Bożego

9. Szósty artykuł Symbolu Wiary

a) Znaczenie Wniebowstąpienia Pańskiego w Akcie Zbawczym

b) Świadectwa Pisma Świętego o Wniebowstąpieniu Jezusa Chrystusa

c) Chrystologiczne znaczenie wyrażenia „zasiadający po prawicy Ojca”

10. Siódmy artykuł Symbolu Wiary

a) Świadectwa Pisma Świętego o powtórnym przyjściu Jezusa Chrystusa

b) Znaki zapowiadające Paruzję

c) Sąd Ostateczny i Królestwo Boże

d) Herezja marcelianizmu

11. Ósmy artykuł Symbolu Wiary

a) Nauczanie o Duchu Świętym

b) Świadectwa Pisma Świętego o Trzeciej Osobie Trójcy Świętej

c) Herezja pneumatomachii

12. Dziewiąty artykuł Symbolu Wiary

a) Pojęcie Kościoła

b) Chrystologiczny wymiar Kościoła

c) Zasadnicze przymioty Kościoła

13. Dziesiąty artykuł Symbolu Wiary

a) Pojęcie Sakramentu

b) Sakramenty Kościoła i ich znaczenie w życiu wiernych

14. Jedenasty artykuł Symbolu Wiary

a) Nauczanie o zmartwychwstaniu umarłych w Piśmie Świętym

b) Przemienienie żyjących i zmartwychwstanie zmarłych

c) Ciągłość tożsamości cielesnej po zmartwychwstaniu

d) Stan dusz zmarłych do dnia powszechnego zmartwychwstania

15. Dwunasty artykuł Symbolu Wiary

a) Wieczne życie sprawiedliwych i wieczne męki grzeszników

b) Koncepcja powszechnego odnowienia stworzenia

Literatura podstawowa:

1. Praca Zbiorowa, Bóg Żywy. Katechizm Kościoła Prawosławnego, przeł. A. Kuryś, Stowarzyszenie Kairos, Kraków 2001.

2. A. Schmemann, Symbol Wiary, przeł. J. Charkiewicz, Warszawska Metropolia Prawosławna, Warszawa 2009.

3. H. Alfiejew, Misterium Wiary, przeł. J. Charkiewicz, Warszawska Metropolia Prawosławna, Warszawa 2009.

4. J. Meyendorf, Teologia bizantyjska, przeł. J. Prokopiuk, Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa 1984.

5. K. Ware, Kościół Prawosławny, przeł. W. Misijuk, Orthdruk, Białystok 2011.

6. K. Ware, Prawosławna Droga, przeł. S. Nikolaia z Monasteru Opieki Matki Bożej w Bussy-en-Othe, Orthdruk, Białystok 1999.

7. P. Evdokimov, Duch Święty w Tradycji Prawosławnej, red. Jolanta Czapczyk, wyd. W drodze, Poznań 2012.

8. P. Evdokimov, Prawosławie, przeł. J. Klinger, Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa 1986.

Literatura uzupełniająca:

1. A. Mień, Sakrament Słowo Obrzęd, przeł. Z. Podgórzec, Wydawnictwo Katolickiej Fundacji Wspierania Ewangelizacji „Sebaot”, Łuków 1992.

2. A. Mień, Syn Człowieczy, przeł. E. Smykowska, Wydawnictwo Księży Werbistów „Verbinum”, Warszawa 1994.

3. A. Sarwa, Rzeczy ostateczne człowieka i świata. Eschatologia Kościoła Wschodniego, red. A. Kotynia-Kosmynka, Wydawnictwo „Ravi”, Łódź 2003.

4. J. Klinger, O istocie prawosławia, red. M. Klinger, H. Paprocki, Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa 1983.

5. K. Ware, Królestwo Wnętrza, przeł. W. Misijuk, Prawosławna Diecezja Lubelsko-Chełmska, Lublin 2003.

6. P. Awksentiuk, Nauczanie o przemianie darów w eucharystologicznej koncepcji św. Mikołaja Kabasilasa, „Elpis” 2025/27, s. 148-155.

7. P. Awksentiuk, Specyfika rozumienia podstawowych terminów teologiczno-filozoficznych w nauczaniu Sewera z Antiochii, „Elpis” 2024/26, s. 99-107.

8. S. Bułgakow, Prawosławie. Zarys nauki Kościoła prawosławnego, przeł. H. Paprocki, Orthdruk, Białystok 1992.

W zakresie WIEDZY absolwent:

K1_W01

Student ma uporządkowaną wiedzę dotyczącą treści nicejsko-konstantynopolitańskiego Symbolu Wiary jako normatywnego wyrazu doktryny Kościoła.

K1_W02

Student zna i rozumie podstawowe pojęcia katechetyczne i teologiczne oraz ich zakorzenienie w Objawieniu Bożym, Piśmie Świętym i Tradycji Kościoła.

K1_W03

Student zna podstawowe dogmatyczne terminy teologiczno-filozoficzne oraz rozumie ich znaczenie w formułowaniu doktryny Kościoła.

K1_W04

Student zna biblijne i patrystyczne podstawy nauki o Trójcy Świętej, Chrystologii, Pneumatologii, Eklezjologii, Eschatologii i Sakramentologii.

W zakresie UMIEJĘTNOŚCI absolwent:

K1_U01

Student potrafi omówić i interpretować poszczególne artykuły Symbolu Wiary w ich wzajemnym powiązaniu dogmatycznym.

K1_U02

Student potrafi identyfikować i wyjaśniać podstawowe pojęcia teologiczne, odwołując się do Pisma Świętego i Tradycji Kościoła.

K1_U03

Student potrafi wskazać i zastosować wybrane świadectwa biblijne oraz patrystyczne w wyjaśnianiu podstawowych prawd wiary.

K1_U04

Student potrafi posługiwać się podstawową terminologią dogmatyczną w opisie i interpretacji nauczania Kościoła.

W zakresie KOMPETENCJI absolwent:

K1_K01

Student jest gotów do respektowania normatywnego charakteru Symbolu Wiary w przekazywaniu nauczania Kościoła oraz do unikania uproszczeń i zniekształceń doktrynalnych

K1_K02

Student ma świadomość zakresu swojej wiedzy teologicznej, uznaje znaczenie Tradycji Kościoła oraz dba o precyzję języka teologicznego; jest gotów do odpowiedzialnego wykorzystywania wiedzy w kontekście katechetycznym, duszpasterskim i edukacyjnym.

Metody nauczania: Nauczanie frontalne, prezentacja multimedialna, dyskusja.

Kryteria oceniania:

1) Obecność na zajęciach jest obowiązkowa, dopuszczalne są dwie nieusprawiedliwione nieobecności.

2) W przypadku większej liczby nieobecności na zajęciach prowadzący zadaje dodatkową pracę do wykonania przez studenta.

3) Student jest zobowiązany do przyswojenia materiału z zajęć.

4) Warunkiem dopuszczenia do zaliczenia jest rozliczenie obecności na zajęciach i ewentualne wykonanie pracy zadanej przez prowadzącego.

5) Zaliczenie odbywa się w formie ustnej.